Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Ο ναός της Παναγίας της Παρηγορήτισσας, στην Άρτα, αφιερωμένος στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, αποτελεί εξέχον βυζαντινό μνημείο, μείζονος σημασίας, στην ιστορία της τέχνης. Κτίστηκε σε έναν πρωτότυπο τύπο, unicum για τα μέχρι σήμερα δεδομένα στη βυζαντινή αρχιτεκτονική, στα τέλη του 13ου αι., από τον δεσπότη της Ηπείρου Νικηφόρο Κομνηνό Δούκα, τη σύζυγό του Άννα Παλαιολογίνα και τον γιο τους Θωμά. Σύγχρονες του μνημείου είναι οι ψηφιδωτές παραστάσεις του Παντοκράτορα και των προφητών στον κεντρικό τρούλο, έργα πιθανώς δύο ομάδων τεχνιτών από την Κωνσταντινούπολη ή τη Θεσσαλονίκη. Οι προβλεπόμενες επεμβάσεις αποσκοπούν στη στερέωση και προστασία του μνημείου, στην αναβάθμιση της μορφής και της εσωτερικής διαρρύθμισής του, αλλά και στην ανάδειξή του, ως σύνολο. Το μνημείο είχε δεχθεί αναστηλωτικές επεμβάσεις -με σημαντικότερες αυτές του Α. Ορλάνδου- στα μέσα του προηγούμενου αιώνα. Το μνημείο φέρει εξαιρετικό διάκοσμο διαφόρων περιόδων, ψηφιδωτά, τοιχογραφίες, γλυπτικά στοιχεία. Η εκπόνηση των μελετών έγινε στο πλαίσιο Προγραμματικής Σύμβασης Πολιτισμικής Ανάπτυξης μεταξύ του υπουργείου Πολιτισμού και της Περιφέρειας Ηπείρου. Όμως, η συνθετότητα και η σημασία του μνημείου επέβαλαν τη διενέργεια ερευνητικού προγράμματος, το οποίο ανέλαβε το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, προκειμένου να τεκμηριωθούν κρίσιμες παραδοχές της στατικής μελέτης και του συστήματος στήριξης. Η ολοκλήρωση του συνόλου των μελετών αποτελεί κρίσιμο βήμα για την τεκμηριωμένη και επιστημονικά άρτια αποκατάσταση ενός εκ των σημαντικότερων βυζαντινών μας μνημείων».

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του ΥΠΠΟ, στο σύνολο των μελετών περιλαμβάνεται πλήρης μελέτη εξωτερικού και εσωτερικού φωτισμού του μνημείου (λειτουργικού, ασφαλείας και ανάδειξης) με ήπιο, γενικό και κατανυκτικό φωτισμό που εστιάζει σε πέντε βασικά σημεία του μνημείου εσωτερικά και εξωτερικά. Επίσης, περιλαμβάνονται πλήρης ηλεκτρομηχανολογική μελέτη, εναρμονισμένη με τη μελέτη φωτισμού στην οποία θα προβλέπεται αυτόματο σύστημα πυρανίχνευσης, αλλά και μελέτη διαμόρφωσης του περιβάλλοντος χώρου του μνημείου, μετά την πραγματοποίηση ανασκαφικής διερεύνησης για την αποκάλυψη του παλαιότερου καταχωμένου μεταβυζαντινού ναού και με πρόβλεψη για την προβολή και ανάδειξη και των δύο αυτών σημαντικών τμημάτων του μνημείου.

Ο ναός της Παρηγορήτισσας είναι αφιερωμένος στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και χτίστηκε στα τέλη του 13ου αιώνα, στη θέση παλαιότερου ναού, από τον δεσπότη της Hπείρου Nικηφόρο Α ́ Kομνηνό Δούκα, τη σύζυγό του Άννα Παλαιολογίνα και τον γιο τους, Θωμά, σύμφωνα με κτητορική επιγραφή, που σώζεται πάνω από την κεντρική είσοδο του μνημείου. Στο ισόγειο παρουσιάζει διάταξη παρόμοια με αυτή των οκταγωνικών ναών, ενώ στον όροφο ακολουθείται ο τύπος του σταυροειδούς εγγεγραμμένου ναού. O κυρίως ναός είναι τετράγωνος, χωρίς εσωτερικά στηρίγματα. Το χαρακτηριστικό του στοιχείο είναι το πρωτότυπο σύστημα στήριξης του τρούλου σε οκτώ παραστάδες, πάνω στις οποίες πατάνε κίονες σε τρεις επάλληλες σειρές.

Στη βάση του τρούλου, στα μεγάλα τόξα των καμαρών, υπήρχε γλυπτή διακόσμηση, από την οποία σήμερα σώζονται μόνο τα συμπλέγματα της Γέννησης και του Aμνού, πλαισιωμένα με Ευαγγελιστές και Προφήτες. Τα θέματα και η τεχνική των γλυπτών φανερώνουν δυτικές επιδράσεις.

Τοιχογραφίες που κοσμούν τους τοίχους χρονολογούνται σε διαφορετικές εποχές. Εκείνες του Ιερού είναι έργο του μοναχού Aνανία και χρονολογούνται το 1558, οι τοιχογραφίες του κυρίως ναού χρονολογούνται πιθανώς στα τέλη του 17ου ή στις αρχές του 18ου αιώνα, ενώ ακόμη νεότερες είναι οι τοιχογραφίες του νάρθηκα. Εξωτερικά, στην ανατολική πλευρά του ναού, εξέχουν πέντε αψίδες, οι οποίες -όπως και οι υπόλοιποι τοίχοι του- έχουν πλούσιο κεραμοπλαστικό διάκοσμο (μαίανδροι, σταυροί, ρόμβοι κά).

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Όπως αναφέρει η ανακοίνωση του ΥΠΠΟ, αντικείμενο της σύμβασης είναι η διάθεση ποσού ύψους 260.000 ευρώ από το υπουργείο Πολιτισμού και την Περιφέρεια Κρήτης, για την εκπόνηση των απαραίτητων μελετών, ώστε να ωριμάσει το έργο της αποκατάστασης του μνημείου και να είναι εφικτή η χρηματοδότηση και η υλοποίηση του έργου από συγχρηματοδοτούμενο πρόγραμμα, συμπεριλαμβανομένου και του ΕΣΠΑ 2021-2027. Συντάσσονται οι μελέτες αποκατάστασης της Οικίας Χρονάκη λαμβάνοντας υπόψη τη νέα χρήση του κτηρίου-μνημείου, ως χώρου δραστηριότητας του Λυκείου των Ελληνίδων – Παράρτημα Ηρακλείου.

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η Οικία Χρονάκη θα αποτελέσει επισκέψιμο εκθεσιακό χώρο της κρητικής υφαντικής τέχνης και λαογραφίας, προσβάσιμο σε άτομα με αναπηρία, καθώς και χώρο διεξαγωγής εκπαιδευτικών εργαστηρίων και επιδείξεων. Στον εκθεσιακό χώρο θα φιλοξενηθούν, σε φυσική και ψηφιακή μορφή, επιλεγμένα έργα των συλλογών του λαογραφικού αρχείου του Λυκείου των Ελληνίδων.

Αμέσως μετά την υπογραφή, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Η Οικία Χρονάκη αποτελεί ένα ιδιαίτερο μνημείο, εντός των ενετικών τειχών της πόλης του Ηρακλείου, με σημαντική ιστορική και αρχιτεκτονική αξία. Η υπογραφή της Προγραμματικής Σύμβασης μεταξύ του υπουργείου Πολιτισμού και της Περιφέρειας Κρήτης, μετά την απόφασή μας, τον Ιούλιο 2025, για τη δεκαετή δωρεάν παραχώρησή του στο Λύκειο των Ελληνίδων, σηματοδοτούν την έναρξη της συντονισμένης προσπάθειάς μας, ώστε το κτήριο να περάσει από την αδράνεια στη δημιουργική αξιοποίηση και να αποτελέσει ένα ζωντανό πολιτιστικό πυρήνα, στην καρδιά της πόλης. Η αγαστή, σταθερή και αποδεδειγμένα αποτελεσματική συνεργασία μας με την Περιφέρεια Κρήτης, όπως και η ενεργός συμβολή του Λυκείου των Ελληνίδων-Παράρτημα Ηρακλείου, δημιουργούν τις προϋποθέσεις για τη χρήση και την άριστη αξιοποίηση του μνημείου, η οποία δεν θα περιορίζεται στην αποκατάσταση του κτηρίου, αλλά επεκτείνεται στην εκπαιδευτική, ερευνητική και κοινωνική του διάσταση. Πρόκειται για μια πολιτιστική επένδυση, με αναπτυξιακό αποτύπωμα, η οποία αναδεικνύει την τοπική ταυτότητα και αποδίδει στο Ηράκλειο έναν νέο χώρο ποιότητας για τους πολίτες και τους επισκέπτες του. Η υφαντική τέχνη της Κρήτης αλλά και εκμάθησής της, με τα ιδιαίτερα ποιοτικά χαρακτηριστικά της, βρίσκει τον ιδανικό χώρο φιλοξενίας της. Η ενίσχυση της υφαντικής τέχνης έχει σαφές πολιτιστικό και αναπτυξιακό πρόσημο για την τοπική κοινωνία».

Ο περιφερειάρχης Κρήτης Σταύρος Αρναουτάκης δήλωσε: «Η Οικία Ι. Χρονάκη, ένα χαρακτηρισμένο μνημείο εντός των Ενετικών Τειχών και από τα ελάχιστα σωζόμενα δείγματα βαλκανικής αρχιτεκτονικής στο Ηράκλειο, εισέρχεται σε μια νέα τροχιά. Η Περιφέρεια Κρήτης σε στενή συνεργασία με το υπουργείο Πολιτισμού θα στηρίξουν το έργο, σε όλα τα απαιτούμενα στάδια, από την ωρίμανση των μελετών μέχρι την τελική υλοποίηση, ώστε να παραδοθεί στην κοινωνία ένα σημαντικό ιστορικό οίκημα, πλήρως αποκατεστημένο και λειτουργικό. Με τη δωρεάν παραχώρηση στο Λύκειο των Ελληνίδων, από το ΥΠΠΟ, δημιουργούμε έναν ενεργό πυρήνα πολιτισμού και ένα σύγχρονο Μουσείο Κρητικής Υφαντικής Τέχνης στην καρδιά του ιστορικού κέντρου του Ηρακλείου».

Η Οικία Ι. Χρονάκη, ιδιοκτησία του υπουργείου Πολιτισμού, αποτελεί χαρακτηρισμένο μνημείο και βρίσκεται εντός των Ενετικών Τειχών του Ηρακλείου. Τον Ιούλιο του 2025, με απόφαση της υπουργού Πολιτισμού, εγκρίθηκε η δωρεάν παραχώρηση του κτηρίου, για δέκα έτη, στο Λύκειο των Ελληνίδων-Παράρτημα Ηρακλείου. Το μνημείο χρήζει αποκατάστασης, προκειμένου να καταστεί ασφαλές και λειτουργικό για τις νέες χρήσεις, ως πυρήνας πολιτισμού στο ιστορικό κέντρο της πόλης. Το έργο θα υλοποιηθεί από τη Διεύθυνση Τεχνικών Έργων της Περιφερειακής Ενότητας Ηρακλείου, ενώ με απόφαση του Περιφερειάρχη Κρήτης θα συσταθεί τετραμελής Επιτροπή Παρακολούθησης της σύμβασης, με τη συμμετοχή εκπροσώπων όλων των συμβαλλόμενων φορέων.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Πρόκειται για έναν από τους καλύτερα σωζόμενους, διατηρημένους και αναστηλωμένους αρχαιολογικούς χώρους, χάρη στον αείμνηστο Πέτρο Θέμελη, ενώ αποτελεί πόλο έλξης για χιλιάδες επισκέπτες από όλον τον κόσμο. Οι τρεις ολοκληρωμένοι και αποκατεστημένοι χώροι, το Θέατρο, το Εκκλησιαστήριο, το Ασκληπιείο ζωντανεύουν κάθε καλοκαίρι από το πλήθος κόσμου που συρρέει, για να παρακολουθήσει θεατρικές παραστάσεις και μουσικά δρώμενα, που διοργανώνονται από διάφορους φορείς. Η Αρχαία Μεσσήνη και το αλώβητο φυσικό περιβάλλον στο οποίο βρίσκεται την καθιστούν ένα πολιτιστικό και περιβαλλοντικό μνημείο, υψίστης σημασίας για την οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη όχι μόνο της Μεσσηνίας, αλλά και της ευρύτερης περιοχής της Πελοποννήσου.

Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Η διαρκής αναβάθμιση των παρεχομένων υπηρεσιών προς τους επισκέπτες των αρχαιολογικών χώρων και των μουσείων μας, καθώς και η καθολική προσβασιμότητά τους, αποτελεί πολιτική μας προτεραιότητα. Τα αποτελέσματά της, σύμφωνα με τα στοιχεία που καταγράφονται από το 2022 και εξής, είναι απολύτως χειροπιαστά, καθώς ο αριθμός των επισκεπτών παρουσιάζει συνεχή και σταθερή αύξηση. Στην στρατηγική μας περιλαμβάνεται η αναβάθμιση της εικόνας και της λειτουργίας της Αρχαίας Μεσσήνης. όπου στόχος μας είναι οι επεμβάσεις, οι διαμορφώσεις και οι κατασκευές να είναι, όσο το δυνατόν, πιο ήπιες. Να μην προκαλούν οπτική, αισθητική ή άλλου είδους όχληση, στα μνημεία. Να αναδεικνύουν τον λειτουργικό τους χαρακτήρα, να υποστηρίζουν την αναγνωσιμότητα και τη συνολική ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου. Σε συνέχεια της σωστικής ανασκαφής, που διενήργησε η Εφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας, το 2023, κρίθηκαν, ως αναγκαίες, η αναθεώρηση της χωροθέτησης των υποδομών της εξυπηρέτησης των επισκεπτών και η διαμόρφωση των εισόδων. Η οριστική μελέτη εναρμονίζει τη χωροθέτηση με τη διεύθυνση των οικοδομικών καταλοίπων και το ιπποδάμειο σύστημα της πόλης. Μειώνεται η επιφάνεια των κτηριακών υποδομών και προκρίνεται η λύση του αναβατορίου, ως ομαλότερο τρόπο πρόσβασης των ΑμεΑ, προς το αναψυκτήριο. Η αναβάθμιση των υποδομών εξυπήρετησης στον αρχαιολογικό χώρο, σε σύνδεση με την κατασκευή του Νέου Αρχαιολογικού Μουσείου, του οποίου οι μελέτες εκπονούνται, αποτυπώνουν τη μέριμνα του Υπουργείου Πολιτισμού για την συνολική ανάδειξη αυτού του πολύ σημαντικού αρχαιολογικού χώρου, ο οποίος βρίσκεται σε άμεση σύνδεση με τον τουρισμό, υποστηρίζοντας ουσιαστικά την ευρύτερη οικονομία και ανάπτυξη της περιοχής. Ο στόχος της ολοκληρωμένης βιώσιμης διαχείρισης του αρχαιολογικού χώρου της Αρχαίας Μεσσήνης, αποτελεί προτεραιότητα, που από κοινού, υπηρετούμε με την Περιφέρεια Πελοποννήσου και τον Δήμο Μεσσήνης τόσο στην χρηματοδότηση και τον συντονισμό των διαδικασιών, όσο και στην υλοποίηση των δρομολογούμενων έργων».

Η σωστική ανασκαφή που διενεργήθηκε στις αρχικά προτεινόμενες θέσεις κατασκευής των κτηρίων απέδωσε οικοδομικά κατάλοιπα που πιθανότατα ανήκουν σε τμήμα οικιστικού συνόλου των ύστερων κλασικών-ελληνιστικών χρόνων. Τα οικοδομικά κατάλοιπα ακολουθούν τον προσανατολισμό των οικοδομημάτων της αρχαίας πόλης βάσει του ιπποδάμειου πολεοδομικού συστήματος και πιθανότατα εντάσσονται στο οικιστικό πλέγμα των ιδιωτικών κατοικιών της αρχαίας πόλης.

Υποδομές Βόρειας Εισόδου αρχαιολογικού χώρου

Βάσει της οριστικής αρχιτεκτονικής μελέτης, η Βόρεια Είσοδος του αρχαιολογικού χώρου διαμορφώνεται σε έκταση 2.675 τ.μ. Από τις υφιστάμενες διαμορφώσεις και εγκαταστάσεις καταργούνται το εκδοτήριο και ο χώρος στάθμευσης, ενώ διατηρείται το αναψυκτήριο που βρίσκεται σε μικρή απόσταση πάνω σε λοφίσκο. Μετά την εύρεση αρχαιοτήτων, το νέο κτηριακό συγκρότημα, εμβαδού 217 τ.μ., σχεδιάστηκε εκ νέου στο βόρειο τμήμα του ακινήτου. Σύμφωνα με το κτηριολογικό πρόγραμμα, το προτεινόμενο συγκρότημα περιλαμβάνει πωλητήριο, εκδοτήριο εισιτηρίων, αίθουσα προβολών, χώρους υγιεινής επισκεπτών και προσωπικού, χώρο διημέρευσης-ιατρείο.

Οι χώροι οργανώνονται γραμμικά, σε δύο παράλληλες ζώνες επιτυγχάνοντας την ελάχιστη δυνατή κατάληψη του διαθέσιμου χώρου και ταυτόχρονα το άνοιγμα της κίνησης των εισερχομένων επισκεπτών προς το εσωτερικό του αρχαιολογικού χώρου. Καταργείται η κάθοδος και η στάθμευση των αυτοκινήτων στον ευρύτερο χώρο της εισόδου, με τα ιδιωτικά αυτοκίνητα να σταθμεύουν πλέον στον προβλεπόμενο χώρο στάθμευσης της περιοχής του Αρχαιολογικού Μουσείου. Σε άμεση γειτνίαση με την περιοχή της Εισόδου χωροθετούνται τρεις θέσεις στάθμευσης οχημάτων ΑμεΑ. Για την κάθοδο των επισκεπτών από το επίπεδο της ασφάλτου προς τον διαμορφωμένο χώρο εισόδου προβλέπεται η κατασκευή βαθμίδων ραμπών, και αναβαθμών εν είδει γραμμικού χαμηλού αμφιθεάτρου. Στην περιοχή, προβλέπεται νέα πρόσθετη φύτευση δένδρων για την σκίαση του χώρου, ενώ τα υπάρχοντα δένδρα διατηρούνται στο σύνολο τους. Το εκδοτήριο χωροθετείται κεντρικά, στην απόληξη της κύριας κίνησης των επισκεπτών. Η αναμονή των επισκεπτών, προ του εκδοτηρίου, γίνεται σε σχετικά ευρύ ημιυπαίθριο χώρο που λειτουργεί και ως μεταβατικός χώρος προς τον οποίο ανοίγονται η αίθουσα προβολών και το πωλητήριο.

Το πωλητήριο χωροθετείται τελευταίο στην γραμμική παράθεση των χώρων και έχει θέα προς τον αρχαιολογικό χώρο. Η παράλληλη ζώνη των χώρων υγιεινής, του χώρου διημέρευσης-ιατρείου και αποθήκης αντιμετωπίζεται ως υπόσκαφη. Δηλαδή, καλύπτεται από το περιβάλλον έδαφος. Οι κλειστοί χώροι του πωλητηρίου και της αίθουσας προβολών καλύπτονται με φυτεμένα δώματα, ενώ οι ημιυπαίθριοι χώροι με πέργκολα που εξασφαλίζει την απαραίτητη σκίαση των κτηρίων. Για την πρόσβαση των ΑμεΑ στο αναψυκτήριο, προβλέπεται η εγκατάσταση αναβατορίου στο όριο της περιοχής διαμόρφωσης στη συνέχεια της κίνησης των επισκεπτών, από το πωλητήριο προς τον αρχαιολογικό χώρο. Η πρόσβαση των ΑμεΑ στον αρχαιολογικό χώρο γίνεται μέσω ράμπας, στο πρανές στα βορειοανατολικά του πωλητηρίου. Προτείνεται, επίσης, η κατασκευή νέας περίφραξης για τη διεύρυνση του χώρου υποδοχής, όπως και η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών πάνελ για την ενεργειακή αυτονομία των βοηθητικών κτηριακών υποδομών.

Υποδομές Νότιας Εισόδου αρχαιολογικού χώρου

Η μελέτη για τις υποδομές της Νότιας Εισόδου αφορά στην κατασκευή κτηρίου επιφάνειας 98 τ.μ. Το κτήριο είναι υπόσκαφο με κεντρικό ημιυπαίθριο διάδρομο που εξυπηρετεί αμφίπλευρα του χώρους του φυλακίου, των WC κοινού και εργαζομένων και τον βοηθητικό χώρο γενικής χρήσης. Ο ημιυπαίθριος διάδρομος καταλήγει σε υπαίθρια κλίμακα προς τον αρχαιολογικό χώρο.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ